Erfelijke oorzaken van FTD en de ziekte van Alzheimer
Looptijd: doorlopend
Het onderzoek
Door het systematisch screenen van het erfelijk materiaal (DNA) van patiënten met dementie en hun familieleden, proberen wij bekende en nieuwe erfelijke afwijkingen van patiënten met diverse vormen van dementie in kaart te brengen.
Het vinden van deze erfelijke afwijkingen helpt ons voor de diagnostiek en voorlichting van patiënten en families in de dagelijkse praktijk, maar leidt daarnaast tot een beter begrip van de ziekte. Het ontrafelen van de ziektemechanismen is essentieel voor de ontwikkeling van gerichte behandelingen tegen dementie.
Belangrijkste resultaten
Tot op heden hebben wij bij grote aantallen patiënten de erfelijke oorzaken van dementie in kaart gebracht, en bekeken hoe deze samenhangen met bepaalde ziektekenmerken.
Ook hebben wij verschillende nieuwe erfelijke afwijkingen ontdekt in families met dementie. Dankzij dit project hebben wij een goed overzicht van de erfelijke oorzaken die in Nederland ten grondslag liggen aan frontotemporale dementie en de ziekte van Alzheimer.
Deelnemen?
- Patiënten met dementie (of een mogelijk voorstadium) en hun familieleden kunnen deelnemen aan dit onderzoek.
- Aanmelden kan via de behandelend arts. Deelname houdt in dat er extra bloed wordt afgenomen, wat kan worden gebruikt voor DNA onderzoek.
Subsidiegever
- Alzheimer Nederland; WE.09-2018-07
Samenwerkingspartners
- Alzheimercentrum, Amsterdam UMC
- Afdeling Klinische genetica, Amsterdam UMC
- Afdeling Neurologie, UMC Utrecht
- Nederlandse Hersenbank (NHB)
- Center for Molecular Neurology, Universiteit van Antwerpen
Onderzoeksteam
- Prof. dr. John van Swieten, neuroloog
- Dr. Harro Seelaar, neuroloog
- Dr. Elise Dopper, AIOS neurologie
- Dr. Laura Donker Kaat, neurogeneticus
- Dr. Jeroen van Rooij, postdoc/bioinformaticus
- Merel Mol, promovenda
- Shamiram Melhem, laboratoriumanalist
Publicaties
- Mol et al., (2021) Novel TUBA4A Variant Associated With Familial Frontotemporal Dementia. PMID: 34169147
- Mol et al., (2021) Distinctive pattern of temporal atrophy in patients with frontotemporal dementia and the I383V variant in TARDBP. PMID: 33452055
- Mol et al., (2021) Underlying genetic variation in familial frontotemporal dementia: sequencing of 198 patients. PMID: 32843152
- Wong et al., (2019) Genetic screening in early-onset Alzheimer's disease identified three novel presenilin mutations. PMID: 30797548
- van Rooij et al., (2019) Hippocampal transcriptome profiling combined with protein-protein interaction analysis elucidates Alzheimer's disease pathways and genes. PMID: 30497016
- Wong et al., (2019) EIF2AK3 variants in Dutch patients with Alzheimer's disease. PMID: 30314817
- Wong et al., (2018) Three VCP Mutations in Patients with Frontotemporal Dementia. PMID: 30103325
- Holstege et al., (2017) Characterization of pathogenic SORL1 genetic variants for association with Alzheimer's disease: a clinical interpretation strategy. PMID: 28537274
Leden onderzoeksteam
Dr. Harro Seelaar
Neuroloog & universitair docent
Specialisme Cognitieve neurologie
Aandachtsgebied Frontotemporale dementie (FTD), primair progressive afasie (PPA), erfelijke dementie, FTD-ALS, ziekte van Alzheimer, progressieve supranucleaire palsy (PSP) en corticobasaal syndroom (CBS)
_______________________________________________________________________________
Opleiding en carrière » 2020 - heden: Neuroloog Erasmus MC en Alzheimercentrum Erasmus MC
» 2012 - 2020: Opleiding tot neuroloog Erasmus MC
» 2006 - 2011: Promotieonderzoek "Frontotemporal dementia: clinical, genetic and pathological heterogeneity"
» 2002 - 2006 & 2010 - 2012: Opleiding Geneeskunde Erasmus Universiteit Rotterdam
_______________________________________________________________________________
Onderwijsactiviteiten » AIOS onderwijs cognitieve stoornissen Erasmus MC en andere opleidingsklinieken
» AIOS onderwijs algemene perifeer neurologische aandoeningen
» Biemond nascholing 2022: Primair progressieve afasie (PPA)
_______________________________________________________________________________
Nevenfuncties » European Reference Network for rare Neurological diseases (ERN-RND): disease group coordinator frontotemporal dementia
» Lid werkgroep cluster Cognitieve stoornissen en dementie van de Nederlandse Vereniging van Neurologie (NVN)
» Wetenschappelijke adviesraad PRECODE-GP Nederlands Geheugen Netwerk (NGN) (2021 - heden)
_______________________________________________________________________________
Onderzoeksprojecten » FTD-RisC
» Genetic Frontotemporal dementia Initiative (GENFI)
» Neuroinflammatie bij (erfelijke) frontotemporale dementie
» FIND-MORE studie (Frontotemporal dementia Imaging of Neuroinflammation, Degeneration and MicrOglia-Related Effects)
_______________________________________________________________________________
Medicijnonderzoeken » Alector 001-2
» Alector 001-3
_______________________________________________________________________________
Subsidies/awards » ZonMW Fellowship 2019: The role of neuroinflammation in genetic FTD
» Bluefield to cure FTD: neuroinflammation in genetic FTD
» JPND 2020: Defining measures of proximity to symptom onset in GENFI (GENFI-PROX)
» JPND 2021: Imaging heterogeneous TDP-43 neuropathologies
Over mij
Sinds 2020 ben ik als neuroloog werkzaam in het Erasmus MC en bij het Alzheimercentrum Erasmus MC, waarbij we expertisecentrum zijn op het gebied van frontotemporale dementie (FTD). Ik richt me op patiënten met cognitieve stoornissen en zie vooral patiënten met FTD, ziekte van Alzheimer en primair progressieve afasie (PPA). Naast mijn werkzaamheden in de patiëntenzorg doe ik wetenschappelijk onderzoek, met name naar FTD en PPA, om beter te begrijpen hoe deze ziekten ontstaan.
Publicaties
Lees hier alle publicaties van Harro
Prof. dr. em. John van Swieten
Emeritus hoogleraar
Specialisme Neurologie
Over mij
Dr. Laura Donker Kaat
Klinisch geneticus
Specialisme Klinische genetica
Aandachtsgebied Neurogenetica
Over mij
Mijn interesse ligt op het gebied van neurologische aandoeningen op zowel volwassen als kinderleeftijd. Als klinisch geneticus ben ik betrokken bij het stellen van een genetische diagnose en geef ik voorlichting aan familieleden die met vragen komen over een (mogelijke) erfelijke aandoening in de familie.
Dr. Elise Dopper
Neuroloog & Universitair docent
Specialisme Neurologie
Aandachtsgebied Atypische parkinsonismen (mn progressieve supranucleaire paralyse (PSP) en corticobasaal syndroom (CBS)), frontotemporale dementie (FTD), primair progressieve afasie (PPA)
_______________________________________________________________________________
Opleiding en carrière » 2023-heden: Neuroloog
» 2019-heden: Postdoc onderzoeker
» 2016-2022: Arts in opleiding tot neuroloog
» 2014-2016: Artsenfase geneeskunde
» 2010-2015: Promotie “Familial frontotemporal lobar degeneration – phenotypical characterization of presymptatic and clinical disease stages”
» 2005-2009: Doctoraal geneeskunde
_______________________________________________________________________________
Onderzoeksprojecten » APqMRI
» Neuroinflammatie in FTLD
» FTD-RisC
» DIVERSE-PD
_______________________________________________________________________________
Subsidie » Impulssubsidie Alzheimer Nederland december 2021
Over mij
Ik combineer mijn werk als neuroloog, met als aandachtsgebieden bewegingsstoornissen en cognitieve stoornissen, met wetenschappelijk onderzoek. Deze combinatie is voor mij heel waardevol, doordat het klinisch werk een directe motivatie voor het onderzoek geeft. Momenteel werk ik samen met de afdeling radiologie aan een onderzoek waarin we proberen met artificial intelligence (AI) een diagnostisch model te ontwikkelen waarmee de vroegdiagnostiek bij de atypische parkinsonismen kunnen verbeteren.
Uitgelichte publicaties
✔ Nunez-Gonzalez L, Dopper EGP, et al. Quantitative MRI-based decision model for early-stage parkinsonism diagnosis: a pilot feasibility study. Neuroimage Rep. 2025 Jun 14;5(3):100273. doi: 10.1016/j.ynirp.2025.100273.
✔ Prinse FAM, ….., Dopper EGP. Investigating the role of neuroinflammation and brain clearance in frontotemporal lobar degeneration using 7T MRI and fluid biomarkers: protocol for a cross-sectional study in a tertiary care setting. BMJ Open. 2025 Aug 3;15(8):e102668. doi: 10.1136/bmjopen-2025-102668.
✔ De Houwer JFH, Dopper EGP, et al. Two novel variants in GRN: the relevance of CNV analysis and genetic screening in FTLD patients with a negative family history. J Neurol 2024 Dec 16;272(1):64. doi: 10.1007/s00415-024-12758-7.
✔ Mol MO, ….., Dopper EGP. Molecular Pathways Involved in Frontotemporal Lobar Degeneration with TDP-43 Proteinopathy: What Can We Learn from Proteomics? Int J Mol Sci. 2021 Sep 24;22(19):10298. doi: 10.3390/ijms221910298.
✔ Mol MO, …., Dopper EGP. Distinctive pattern of temporal atrophy in patients with frontotemporal dementia and the I383V variant in TARDBP. J Neurol Neurosurg Psychiatry 2021 Jul;92(7):787-789. doi: 10.1136/jnnp-2020-325150.